ایران راهساز
 




 
 




 
 

 

گود برداري : 

گودبرداري يکي از فعاليتهاي عمراني است که معمولا به منظورهاي مختلف مثل تخريب و گودبرداري يک ساختمان فرسوده براي ساخت مجدد، رسيدن به تراز بکر، حفاظت فوندانسيونها در برابر يخبندان، احداث کانالها و مخازن زير زميني، احداث پارکينگ و ... انجام ميشود، براي جلوگيري از تخريب ديوار هاي گود مجبور به اجراي سازه هايي هستيم که نيروهاي مقاوم در برابر تخريب ديوار ها را تقويت نمايد متاسفانه هميشه خبر هايي از خسارات جبران ناپذير گودبرداري به گوش ميرسد در مقاله حاظر ضوابط گودبرداري و اجراي سازه نگهبان با شکلهايي توضيح داده شده است به اميد روزي که ديگر شاهد خبرهاي ناگوار از گودبرداري نباشيم .

 

تخريب و گودبرداري يک ساختمان فرسوده براي ساخت مجدد از مراحلي است که در بافت فرسوده انجام مي‌شود.

در اينجا، ضوابط و دستورالعمل‌هاي گودبرداري به عنوان بخشي از مقررات ملي ساختمان ذکر شده است:

 

عمليات خاکي

عمليات خاکي شامل مراحل خاکبرداري، خاکريزي، تسطيح زمين، گودبرداري، پي‌کني ساختمان‌ها، حفر شيارها، کانال‌ها و مجاري آب و فاضلاب و حفر چاه‌هاي آب و فاضلاب با وسايل دستي يا ماشين‌آلات است.

قبل از اينکه عمليات خاکي شروع شود اقدامات زير بايد انجام شود:

الف: زمين موردنظر از لحاظ استحکام و جنس خاک به طور دقيق مورد بررسي قرار گيرد.

ب: موقعيت تاسيسات زيرزميني از قبيل کانال‌هاي فاضلاب، قنوات قديمي، لوله‌کشي آب و گاز، کابل‌هاي برق، تلفن و غيره که ممکن است در حين عمليات گودبرداري و خاکبرداري موجب بروز خطر و حادثه يا خود دچار خسارت شوند، بررسي و شناسايي شوند و با همکاري سازمان‌هاي ذي‌ربط،‌ نسبت به تغيير مسير دائم يا موقت و همچنين در صورت قطع جريان آنها اقدام شود.

ج: در صورتي که تغيير مسير يا قطع جريان برخي از تاسيسات مندرج در بند ب امکان‌پذير نباشد، بايد با همکاري سازمان‌هاي مربوطه و به طرق مقتضي نسبت به حفاظت آنها اقدام شود.

د: چنانچه محل گودبرداري در نزديکي يا مجاورت يکي از ايستگاه‌هاي خدمات عمومي از قبيل آتش‌نشاني، اورژانس و غيره و يا در مسير اتومبيل‌هاي مربوطه باشد، بايد از قبل مراتب به اطلاع مسوولان ذي‌ربط رسانده شود تا در سرويس‌رساني عمومي وقفه‌اي ايجاد نشود.

ه: کليه اشياي زايد از قبيل تخته‌سنگ، ضايعات ساختماني يا بقاياي درخت که ممکن است مانع انجام کار شده يا موجب بروز حادثه شود، از زمين موردنظر خارج شوند.

تمام کارگراني که در عمليات خاکي مشغول به کار مي‌شوند بايد تجربه کافي داشته باشند و اشخاص ذي‌صلاح بر کار آنان نظارت کنند. همچنين ساير افراد از جمله رانندگان و اپراتورهاي ماشين‌آلات و تجهيزات مربوطه، بايد از اشخاص ذي‌صلاح باشند.

در صورتي که در عمليات خاکي از دستگاه‌هاي برقي مانند الکتروموتور براي هوادهي، تخليه آب و نظاير آن استفاده شود، بايد با رعايت مفاد به کار گرفته شده در اين ضوابط نسبت به تجهيز وسايل حفاظتي مناسب اقدام کنند.

چنانچه محل موردنظر براي عمليات خاکي نظير حفر چاه در معابر عمومي يا محل‌هايي که احتمال رفت‌و‌آمد افراد متفرقه وجود داشته باشد، بايد با اقدامات احتياطي از قبيل محصور کردن محوطه حفاري، نصب علائم هشداردهنده و وسايل کنترل مسير، از ورود افراد به نزديکي منطقه حفاري جلوگيري شود.

حفر طبقات زيرزمين و پي‌کني ساختمان‌ها

در صورتي که در عمليات گودبرداري و خاک‌برداري احتمال خطري براي پايداري ديوارها و ساختمان‌هاي مجاور وجود داشته باشد، بايد از طريق نصب شمع، سپر و مهارهاي مناسب، رعايت فاصله مناسب و ايمن براي گودبرداري و در صورت لزوم با اجراي سازه‌هاي نگهبان قبل از شروع عمليات، ايمني و پايداري آنها تامين شود.

در خاکبرداري‌هاي با عمق بيش از 120سانتيمتر که احتمال ريزش يا لغزش ديوارها وجود دارد، بايد با نصب شمع، سپر و مهارهاي محکم و مناسب براي حفاظت ديوارها اقدام شود، مگر آنکه شيب ديواره از زاويه شيب طبيعي خاک کمتر باشد.

در مواردي که عمليات گودبرداري در مجاورت بزرگراه‌ها، خطوط راه‌آهن و مراکز يا تاسيسات داراي ارتعاش انجام مي‌شود، بايد براي جلوگيري از لغزش يا ريزش ديواره‌ها اقدامات لازم صورت گيرد.

در موارد زير بايد ديواره‌هاي محل گودبرداري به طور دقيق مورد بررسي و بازديد قرار گرفته و در نقاطي که خطر ريزش يا لغزش ديواره‌ها ايجاد شده، وجود مهارها و وسايل ايمني لازم از قبيل شمع، سپر و غيره نصب و با مهارهاي موجود تقويت شوند:

الف: بعد از بارندگي‌هاي شديد

ب: بعد از وقوع توفان‌هاي شديد، سيل و زلزله

ج: بعد از يخبندان‌هاي شديد

د: بعد از هر گونه عمليات انفجاري

ه: بعد از ريزش‌هاي ناگهاني

و: بعد از وارد آمدن صدمات اساسي به مهار‌ها

ز: بعد از هر گونه ايجاد وقفه در فعاليت‌ ساختماني

براي جلوگيري از بروز خطرهايي نظير پرتاب سنگ، سقوط افراد، حيوانات، مصالح ساختماني و ماشين‌آلات و سرازير شدن آب به داخل گود و نيز برخورد افراد و وسايط نقليه با کارگران و وسايل و ماشين‌آلات حفاري و خاک‌برداري، بايد اطراف محل حفاري و خاک‌برداري با رعايت ضوابط و دستور‌العمل‌ گودبرداري به نحو مناسب حصارکشي و محافظت شود. در مجاورت معابر و فضاهاي عمومي، محل حفاري و خاک‌برداري بايد با علائم هشداردهنده که در شب و روز قابل رويت باشد، مجهز شود.

در گودبرداري‌هايي که عمليات اجرايي به علت محدوديت ابعاد آن با مشکل نور و تهويه مواجه مي‌شود، لازم است نسبت به تامين وسايل روشنايي و تهويه اقدام لازم به عمل آيد.

خاک و مصالح حاصل از گودبرداري نبايد به فاصله کمتر از نيم متر از لبه گود ريخته شود. همچنين اين مصالح نبايد در پياده‌روها و معابر عمومي به نحوي انباشته شود که مانع عبور و مرور شده يا به بروز حادثه منجر شود.

قبل از استقرار ماشين‌آلات و وسايل مکانيکي از قبيل، جرثقيل، بيل مکانيکي، لودر، کاميون و غيره يا انباشتن خاک‌هاي حاصل از گودبرداري يا مصالح ساختماني در مجاورت گود، ضمن رعايت فاصله مناسب از لبه گود، نسبت به تامين پايداري ديواره‌هاي گود نيز بايد اقدام شود.

در گودهايي که عمق آنها بيش از يک متر است، نبايد کارگر به تنهايي در محل به کار گمارده شود.

در محل گودبرداري‌هاي عميق و وسيع، بايد يک نفر نگهبان عهده‌دار مسووليت نظارت بر ورود و خروج کاميون‌ها و ماشين‌آلات سنگين باشد و نيز براي آگاهي کارگران و ساير افراد، علائم هشداردهنده در معبر و محل ورود و خروج کاميون‌ها و ماشين‌آلات مذکور نصب شود.

چگونه خطرات گودبرداري ساختمان را کاهش دهيم؟

 

اقدامات قابل انجام براي کاهش خطر گودبرداري‌ها:

1-اگر سرمايه گذار و يا صاحب‌کار ساختمان در حال ساخت هستيد:

حتماٌ بررسي هاي مکانيک خاک را از طريق شرکت‌هاي معتبر و به صورت کامل و دقيق انجام دهيد.

از مهندس محاسب خود بخواهيد که طرح گودبرداري و حفاظت گود را با استفاده از اطلاعات گزارش مکانيک خاک و با دقت زياد انجام دهد. همچنين از وي بخواهيد که ساختمان‌ها و تأسيسات مجاور گود مورد نظر را دقيقاً بررسي کند و در صورت نياز اقدامات حفاظتي براي آنها را پيشنهاد کند.

از مهندس‌ناظر و مجري خود بخواهيد که حتماً گزارش مکانيک خاک و نيز نقشه‌هاي اجراييطراحي گود را کنترل کرده‌ و در صورت وجود نقص، اشکال يا ابهام در آنها از تهيه‌کنندگان آنها بخواهيد که موارد را برطرف کنند.

نقشه‌ها و طراحي‌هاي گود بايد براساس گزارش بررسي‌هاي مکانيک خاک و توصيه‌هاي مشاور ژئوتکنيک تهيه شده باشند و مراحل کار، روش انجام گودبرداري (دستي، ماشيني) و مشخصات سازه‌هاي نگهبان و ديگر اقدامات حفاظتي شيب را به خوبي نشان دهند. بهتر است که قبل از اجراي کار جلسه مشترکي با حضور مهندسين ناظر و مجري و محاسب و نماينده شرکت تهيه کننده گزارش مکانيک خاک برگزار کنيد و مراحل و اشکالات و خطرات را مرور کنيد. بهتر است در اين جلسه پيمانکار يا مسئول فني خاک برداري و مسئول اجراي سازه نگهبان نيز حضور داشته باشد.

2-اگر در مجاورت ساختمان شما قرار است تخريب و گودبرداري انجام شود:

قبل از صدور پروانه و شروع گودبرداري بايد بررسي‌هاي مکانيک خاک مناسبي انجام شده باشد.

ساختمان شما بايد مورد بررسي قرار گرفته و مهندس محاسب و يا ناظر با توجه به نوع بنا و عمق قرارگيري پي ساختمان شما نسبت به کف پي مورد نظر راجع به نياز و نحوه‌ي حفاظت و مقاوم‌سازي آن اظهار نظر کرده و در صورت نياز طرح‌هاي لازم را ارائه کرده باشد.

در نقشه‌هاي اجرايي، نحوه‌ي گودبرداري و حفاظت از گود و يا سازه نگهبان بايد به خوبي نشان داده شده باشد و اين اقدامات براي محافظت از گود و ساختمان‌هاي مجاور کافي باشند.

دوره باز بودن گود بايد زمان‌بندي مشخصي داشته باشد (زمان شروع گودبرداري، زمان برپايي سازه نگهبان، زمان خاتمه گودبرداري).

مهندس ناظر و در صورت لزوم نماينده شرکت مکانيک خاک بايد بر عمليات گودبرداري نظارت کافي اعمال کنند.

گودبرداري و اجراي سازه نگهبان بايد مطابق نقشه‌هاي اجرايي و مشخصات اجرايي (دستي، ماشيني) و اصول فني پيش انجام شود. در صورت مشاهده هر گونه اقدام خطرناک مراتب را به مسئولين گزارش نماييد.

در جريان انجام کار گودبرداري سعي کنيد همه چيز را به خوبي زير نظر داشته باشيد و به ويژه با در نظر داشتن وضعيت ساختمان خود ايجاد هرگونه ترک، صداي غيرعادي ساختمان،‌ نشست و غيره را بررسي نماييد و در صورت بروز اينگونه موارد فوراً اقدامات لازم را انجام بدهيد. اين اقدامات حسب شرايط مي‌تواند به صورت تخليه فوري ساختمان، انعکاس موضوع به مسئولين پروژه و شهرداري جهت انجام اقدامات اصلاحي باشد.

در صورتي که عمليات گودبرداري تأسيسات و لوله‌هاي شهري گاز، آب، برق و...را به خطر انداخته مراتب را به مراجع مربوطه اطلاع دهيد.

مراقب باشيد که گودبرداري بيش از حد مجاز به ساختمان شما نزديک نشود. گاه بعضي با بي‌دقتي و يا به خاطر سهولت کار خود، زير ملک شما را نيز خالي مي‌کنند.

در صورتي که نقصي در انجام کارها مشاهده کرديد، ابتدا از طريق مراجعه به مسئولين فني ساختمان نظير مهندس ناظر، مجري يا مالک موضوع را به آرامي و محترمانه در ميان بگذاريد. در صورت نياز مي‌توانيد به ناحيه و منطقه شهرداري و يا ديگر مراجع ذيصلاح مراجعه نماييد.

به ياد داشته باشيد که يکي از بهترين راه‌هاي کاهش خطرات گودبرداري، اتمام زودتر عمليات داخل گود و ايمن‌ و پرکردن مجدد آن است. بنابراين مراقب باشيد دخالت‌هاي شما موجب توقف و يا طولاني شدن زياد و بيهوده کار نشود.

3-در صورتي که داخل گود کار مي‌کنيد:

به خاطر داشته باشيد که ريزش ديواره‌هاي گود مي‌تواند ظرف چند ثانيه شما را به دام انداخته و در عرض چند دقيقه هلاک کند.

وزن هرمتر مکعب خاک 6/1 تا 2 تن است. اگر در زير خاک ريزش کرده مدفون شويد در عرض کمتر از 3 دقيقه خفه مي‌شويد و حتي اگر زنده بيرون آييد، احتمالاً بار خاک صدمات داخلي شديدي به بدن شما وارد آورده است. ريزش گود تنها خطر گودبرداري نيست و کمبود اکسيژن، هواي سمي، گازهاي قابل انفجار و خطوط برق مدفون نيز ممکن است جزء خطرات باشند.

در داخل گود به ويژه در محل‌هايي که خطر سقوط اشياء وجود دارد حتماً از کلاه ايمني استفاده کنيد.

در صورتي که در معرض برخورد با ترافيک عبوري هستيد از پوشش‌هاي براق و شبرنگ استفاده کنيد.

مواظب خطر سقوط قطعات سست خاک يا سنگ باشيد.

در زير بارهاي آويزان نايستيد و يا کار نکنيد.

از ماشين‌آلات خاکبرداري فاصله بگيريد.

در صورتي که کارگراني در پايين‌دست گود حضور دارند، بر روي ديوارها و يا سطوح مشرف به گود کار نکنيد.

وارد گودي که نشانه‌ي تجمع آب دارد نشويد؛ مگر آنکه به خوبي محافظت شده باشيد.

در صورتي که داخل گود مشغول کندن ديواره يا پاي آن هستيد، حتماً بايد فردي مطلع در بيرون از محوطه خطر، مراقب وضعيت پايداري گود و کار شما باشد.

حتي‌المقدور از بريدن داخل پاي ديوار يا شيب و ايجاد شيب منفي (نيم‌ طاقي) جهت اجراي پي‌ها جداً خودداري کنيد. در صورتي که مجبور به اين کار هستيد اولاً سعي کنيد اين طول حداقل بوده و ثانياً‌ در حين کار بايد فردي مطلع (ترجيحاً مهندس ناظر) مراقب وضعيت پايداري ديواره و کار شما باشد.

حتماً ‌از کلاه و ديگر وسايل ايمني استفاده کنيد و سعي کنيد کار را در زير يک ميز محافظ فلزي مقاوم انجام دهيد.

4-در صورتي که از طرف شهرداري يا ديگر نهادها، مسئول کنترل طرح و اجراي ساختمان هستيد:

براي گودبرداري‌هاي عمده (گودبرداري‌هاي با عمق بيشتر از عمق ديوارها يا پي‌هاي ساختمان مجاور و به فاصله نزديکتر از عمق گودبرداري از مرز زمين) بهتر است که سازنده ساختمان حداقل 30 روز قبل از شروع گودبرداري موضوع را به طور کتبي به مالکين اطلاع داده و رونوشت آن را به شهرداري ارائه نمايد.

قبل از صدور پروانه ارائه نقشه‌هاي سازه نگهبان و کنترل آن‌ها توسط شهرداري ضروري است. کنترل سازه نگهبان طرف معابر عمومي بهتر است توسط معاونت فني و عمراني انجام شود.

در گودهاي با عمق بيش از 3 متر قبل از صدور پروانه، ارائه گزارش بررسي‌هاي مکانيک خاک انجام شده از طريق شرکت‌هاي معتبر توسط مالک و کنترل آن‌ها توسط شهرداري منطقه ضروري است.

سازنده ساختمان را موظف کنيد که در نزديکي محل کارگاه تابلويي با فرم يکسان براي اعلام مشخصات عمومي گودبرداري نصب کند که شامل اطلاعات زير باشد:

تاريخ شروع گودبرداري(هفته)

تاريخ تکميل گودبرداري(هفته)

تاريخ تکميل ايمن‌سازي گود(هفته)

تاريخ خاتمه دوره باز بودن گود(هفته)

عمق گودبرداري

روش گودبرداري

روش حفاظت گود

نام مهندس ناظر پروژه

نام مهندس طراح پروژه

نام مشاور ژئوتکنيک پروژه

نام مهندس طراح گود

نام پيمانکار اجراي گود

نام مهندس ناظر گودبرداري

در صورتي که براي حفاظت گود يا ساختمان مجاور نياز به انجام کارهاي ساختماني عمده در زمين يا ساختمان مجاور باشد، نياز به اخذ رضايت از مالک آن و يا صدور پروانه جداگانه‌اي خواهد بود.

 

بازرسي‌ها:

گود و محل‌هاي اطراف آن و نيز سيستم‌هاي حفاظتي بايد هر روزه توسط فردي مجرب از نظر وجود هرگونه شواهد خطرناک نظير گسيختگي گود، گسيختگي سيستم‌هاي حفاظتي و يا سازه نگهبان گود يا جريان آب، بازرسي شوند. بازرسي بايد قبل از شروع شيفت کار و در صورت نياز در تمام ساعات کار انجام شود. همچنين بعد از هر بارندگي يا شرايط خطرناک ديگر نيز الزامي است. اين بازرسي‌ها فقط هنگامي مورد نيازند که خطري افراد شاغل در گود و ساختمان‌هاي مجاور را تهديد کند.

 

بررسي‌هاي مکانيک خاک چيست؟

بررسي‌هاي مکانيک خاک انجام بررسي هاي محلي در مورد زمين‌شناسي عمومي، مشخصات خاک محل و سطح آب‌هاي زيرزميني مي باشد و به ويژه بايد وجود و عمق خاک‌هاي مسئله‌داري نظير خاک‌هاي دستي را مشخص نمايند. توصيه‌هاي فني در مورد نوع پي، مقاومت مجاز خاک‌ زير پي و نشست‌هاي مورد انتظار و پارامترهاي طراحي ديوارهاي حايل ديگر بخش‌هاي ضروري گزارش مکانيک خاک را تشکيل مي‌دهند.

 

همچنين با توجه به عمق گودبرداري مورد نياز و مشخصات ساختمان‌ها و ديگر تأسيسات مجاور نظير معابر، خطوط گاز، فاضلاب ... بايد خطر گودبرداري ارزيابي شده و روش گودبرداري، شيب ايمني گودبرداري، مراحل گودبرداري، نياز به سازه نگهبان، نوع سازه نگهبان و روش طراحي و اجراي آن به تفصيل بيان شود. براي اين کار لازم است که مشخصات ساختمان‌ها و تأسيسات مجاور به تفصيل برداشت شده و در گزارش ارائه گردد.

 

البته گاه مي‌توان مشخصات ساختمان‌ها و تأسيسات مجاور را در اين مرحله به صورت تخميني تعيين کرد و تعيين دقيق آنها را به مرحله طراحي گودبرداري واگذار نمود که در اين صورت مشاور بايد اين موضوع را به روشني در گزارش بيان نمايد. همچنين خطرات احتمالي نظير چاه‌ها، قنات و حفره‌هاي زيرزميني ديگر بايد شناسايي شده و عمق، موقعيت و تأثير آنها بر ساختمان و نحوه مقاوم‌سازي آنها جهت رفع خطر به تفصيل بيان گردد.‌‌‌

 

از موارد ديگري که در گزارش بيان مي‌شود تعيين نوع زمين جهت برآورد تأثير آن بر نيروهاي زلزله طراحي ساختمان است که تأثير زيادي در ايمني لرزه‌اي و هزينه‌هاي ساختمان دارد.

 

مشاور بايد با توجه به شيب زمين و مشخصات زمين‌شناسي محل اسکان بروز ناپايداري‌هايي نظير رانش زمين، ريزش سنگ، جريان گل و نظاير آنها را به طور اجمالي بررسي نموده و در صورتي که خطرات فوق در محل مطرح باشند، به تفصيل اين موارد را بررسي نموده و توصيه‌هاي اجرايي در مورد رفع خطرات آنها بر ساختمان ارائه نمايد. همچنين مشاور بايد با توجه به بررسي کلي و اجمالي عکس‌هاي هوايي و نقشه‌هاي پايه امکان وجود خطراتي نظير گسل فعال و روانگرايي حين زلزله را بررسي نموده و در صورت نياز بررسي‌هاي تفصيلي‌تري را در مورد آنها انجام دهد.

در حال حاضر شهرداري فقط براي ساختمان هاي 6 طبقه و بيشتر انجام بررسي‌هاي مکانيک خاک را الزامي کرده ولي بهتر است که شما اگر ساختن ساختماني با تعداد طبقات کمتري را هم در نظر داريد، به ويژه اگر عمق گودبرداري بيش از 5/1 متر باشد، حتماً بررسي هاي مکانيک خاک را انجام دهيد زيرا اين بررسي ها اگر به درستي انجام شوند، ايمني ساختمان و عمليات ساختماني را تضمين کرده و حتي مي‌توانند از طريق تعيين دقيق مقاومت خاک و نوع زمين تأثير زيادي در بهينه کردن و جلوگيري از افزايش هزينه‌ها در موارد غيرضروري داشته باشند.

سعي کنيد شرکت انجام دهنده بررسي ها را از ميان شرکت هاي معتبر انتخاب کنيد و مراقب باشيد که بررسي ها به طور کامل و دقيق انجام شده و صوري برگزار نشود.

معمولاً براي انجام بررسي هاي مکانيک خاک، شرکت انجام دهنده بررسي‌ها بعد از بررسي عکس‌هاي هوايي و نقشه‌هاي پايه محل و بازديد و بررسي محلي، گمانه‌ يا گمانه هايي را حفر و از خاک نمونه‌برداري مي‌کند و نمونه‌ها را براي انجام آزمايش به آزمايشگاه مي‌فرستد. همچنين همراه با حفاري، آزمايش هايي نيز در محل انجام مي شود.

حتماً بايد فرد متخصصي از شرکت در هنگام حفاري ها و انجام آزمايش‌هاي محلي حاضر باشد و شرايط حفاري، آزمايش هاي محلي و نمونه برداري را کنترل کند. بعد از انجام آزمايش هاي آزمايشگاهي شرکت بايد گزارش بررسي‌ها را تهيه و ارائه کند.

دقت کنيد که گزارش به طور کامل تهيه شده باشد و در صورت لزوم گزارش را جهت کنترل به فردي متخصص ارائه دهيد و رفع نواقص آن را از شرکت بخواهيد. به‌ويژه بايد توصيه‌هاي کاملي در مورد انجام گودبرداري و حفاظت گود از ارائه شده باشد. به خاطر داشته باشيد که هرگونه نقص در اين قسمت مي‌تواند مخارج زيادي را در جريان گودبرداري به شما تحميل کرده و يا باعث ريزش گود و ايجاد خسارت شود. مهندس محاسب ساختمان بايد اين گزارش را در طراحي پي و نحوه گودبرداري مورد استفاده قرار دهد.

بنابراين از وي بخواهيد که در حد موارد استفاده خود از گزارش، کيفيت و محتويات آن را کنترل کند و در صورتيکه اشکال يا ابهامي به نظر وي رسيد جهت برطرف کردن به شرکت مکانيک خاک اعلام کند. بنابراين بهتر است تصفيه حساب با شرکت مکانيک خاک را به کنترل کيفيت آن توسط مهندس محاسب، مأمورين کنترل شهرداري و يا متخصصين ديگر موکول کنيد.

بايد توجه شود گاه قسمت‌هاي ضعيفي در خاک وجود دارند که با حفر گمانه‌ها به خوبي وجود آنها مشخص نمي‌شود. تغييرات ضخامت خاک دستي و يا نهرها و مسيل‌هاي پر شده از اين دسته هستند. در اين گونه موارد بررسي عکس‌هاي هوايي قديمي که پستي و بلندي‌ها يا مسيل‌هاي قديمي را نشان مي‌دهند مي‌تواند در شناسايي قسمت‌هاي ضعيف مؤثر باشد. همچنين نظارت يا کنترل يک زمين‌شناس يا متخصص خاک بعد از عمليات گود‌برداري و ترجيحاً در زمان گودبرداري براي تشخيص اين نقاط ضعف مؤثر خواهد بود.

روش هاي متداول مهار بندي گود 

مهار بندي جداره ها توسط المان هاي پشت بندهاي افقي و مايل (Braced wall using wale struts)

اين روش ساده براي نگهداري و حفاظت جداره هاي حاصل از گودبرداري و براي جلوگيري از تغيير مکان هاي جانبي در گودهايي با عرض کم در محيط هاي شهري استفاده مي شود از معايب اين روش اتلاف قابل توجهي از فضاي کاري داخل گود و محدوديت در بکارگيري ماشين آلات و تجهيزات مورد نياز و همچنين افزايش ريسک برخورد با المان ها و به مخاطره انداختن آنها مي باشد.

 

 

مهاربندي توسط المان هاي کششي (Soldier Beam & Lagging)

از اين روش بعنوان روش متداول در پايدار سازي موقت گود در مناطق شهري استفاده مي گردد. در اين روش از پروفيل هاي معمول فولادي بصورت ستونهاي پيوسته که درون خاک فرو برده مي شوند استفاده مي گردد که تا عمق کف گود اجرا خواهند شد. فاصله بين المان ها بين 2 الي 4 متر مي باشد بطوريکه بتوان فضاي بين آنها را با الوارهاي چوبي (لارده چيني) پرنمود. در اين روش از مهارهاي کششي به منظور حفاظت جانبي گود استفاده مي شود و اتصال ما بين ستونها توسط ميل مهارها و جوشکاري انجام مي شود.

 

 

 

مهاربندي توسط سپر کوبي (Braced Sheet Piling)

در اين روش صفحات فلزي Sheet pile داخل خاک و جداره گود توسط چکش پنوماتيک و با استفاده از لرزش کوبيده مي شوند و با انواع اتصالات بين خود به يکديگر متصل شده و يک جداره پيوسته را تشکيل مي دهند از مزاياي اين روش راحتي در کوبيدن ـ نصب و بيرون کشيدن آنها به ديگر روش ها برتري داشته و مصالح آن مجددا قابل استفاده در پروژه هاي ديگر مي باشد، همچنين در اين روش به المانهاي افقي و مايل کمتري نياز مي باشد.

بنابراين محدوديت هاي اشغال فضاي داخل گود کمتر وجود دارد. ليکن از جمله معايب اين روش وابستگي به نصب سپرهاي فلزي مي باشند که در محيط هاي شهري بدليل وجود تاسيسات زيربنايي شهري و ايجاد لرزش و صداي ناشي از کوبش سپرها محدوديت هايي را بوجود مي آورد. همچنين کوبيدن سپرها در زمين هاي سنگي و يا خاک هاي بسيار متراکم به سختي انجام پذير است و در زمين هاي با شرايط بالا با محدوديت مواجهه مي گردد.

 

 

 

مهار بندي توسط شمع هاي درجا (Bored Pile Wall System)

يکي از روشهاي متداول در پايداري و حفاظت جداره ها با شرايط متنوع اعم از زمين سخت و سست و نرم استفاده از شمع هاي درجا مي باشد و در برخي موارد علاوه بر ايفاي نقش حفاظت جانبي نقش آب بندي را نيز انجام مي دهد و همواره درصورت نياز بار قائم نيز تحمل مي کند. مهار بندي جداره ها توسط شمع هاي درجا در موارد زير بعنوان گزينه برتر براي سيستم هاي حفاظت جانبي گود مطرح مي باشند:

- در موارديکه امکان اجراي سپر فولادي (کوبيدن و نصب) وجود ندارد و يا سختي و تراکم زمين بيش از حد توان سپر کوبي و با دشواري زيادي مواجهه مي باشد.

در شرايطي که بدليل وجود آبهاي زير زميني و بالا بودن سطح آن نياز به آب بند بودن جداره مي باشد.

در موارديکه امکان ايجاد مهارهاي جانبي (کششي) در زير ساختمان هاي مجاور ناشي از گودبرداري وجود ندارد و يا در تلاقي با تاسيسات زير بنايي شهري و مستحدثات زيرزميني (تونل) باشد.

در مواقعيکه امکان استفاده از سيستم حفاظت گود بعنوان بخشي از سازه اصلي و باربري وجود داشته باشد.

 

 

روشهاي مختلف براي اجراي تکنيک هاي شمع هاي درجا ريز وجود دارد و متداولترين آنها عبارتند از:

الف) اجراي ديوار محافظت پيوسته (آب بند)

ب) اجراي ديوار محافظت ناپيوسته

الف) اجراي ديوار محافظ پيوسته (آب بند)

دراين روش ابتدا شمع هايي با بتن پلاستيک يک در ميان حفاري و اجرا مي گردد و سپس با رعايت هم پوشاني شمع هاي اصلي و سازه اي با رعايت احداث جداره زنجيره اي و پيوسته اجرا مي گردد.

 

 

 

ب) اجراي ديوار محافظت ناپيوسته 

در موارديکه توده خاک و سنگ داراي چسبندگي زياد بوده و سطح آبهاي زير پايين بوده مي توان از شمع هاي درجا ريز ناپيوسته و با فاصله استفاده نمود. در اين روش بدليل چسبندگي بين دانه ها خاک بين شمع ها با وجود پديده قوس خوردگي پايداري جانبي وجود دارد . با در نظر گرفتن شرايط و پارامترهاي ژئوتکنيکي خاک معمولا حداکثر فاصله محور تا محور شمع هاي اصلي 2 برابر قطر شمع ها مي باشد همچنين در اين روش پايداري در برابر نيروهاي جانبي نيز مدنظر قرار مي گيرد اين روش در پايداري هاي کوتاه مدت کارايي داشته و در اثر مرور زمين احتمال هوازدگي بين شمع ها وجود دارد و در دراز مدت نيز تغيير مشخصات خاک و برخي از پارامترهاي آن مانند از دست دادن آب و يا حالت اشباع پيدا نمودن آن باعث ريزش خاک بين شمع ها شده و براي جلوگيري از آن مي توان از بتن پاشي (شاتکريت) و با بستن مش پوشش لازم را جهت پايداري ايجاد نمود.

 

 

 

مهار بندي توسط ديوار ديافراگمي (Diaphragm walls-Slurry wall)

يکي ديگر از روشهاي محافظت از جداره گود احداث ديوار ديافراگمي و يا ديوار دوغابي Slurry Wall مي باشد. در اين روش ابتدا توسط دستگاههاي گراب متناسب با شرايط زمين حفاري قسمتي از ديوار انجام مي شود و همزمان با حفاري جهت پايداري جداره ديواره حفاري شده و جلوگيري از ريزشهاي موضعي از دوغاب بنتونيت استفاده مي شود تشکيل کيک بنتونيت در داخل ديواره حفاري شده و نفوذ در لايه هاي دانه اي جداره باعث مي گردد جداره همواره پايدار بماند و سپس بلافاصله پس از رسيدن به عمق مورد نظر آرماتور گذاري شده و در نهايت بتن ريزي مي گردد. اين روش در زير هسته سدهاي خاکي نيز کاربرد بسيار دارد و از هرگونه نشتي را جلوگيري مي نمايد. استفاده از اين تکنيک در مناطق شهري نيز با محدوديت هاي نظير استفاده از روش مهار بندي افقي و مايل و المانهاي کششي دارا مي باشد.

 

 

 

جداره هاي مهاربندي شده توسط نيلينگ (Soil Nailing)

اين روش از حدود سه ده اخير آغاز شده و تاکنون نيز بعنوان يک تکنيک براي پايداري ترانشه ها و حفاظت گود با انعطاف پذيري بالا استفاده مي گردد.

 

 

 

روش اجراي نيلينگ (Nailing)

تئوري استفاده از روش نيلينگ بر مبناي مسلح کردن و مقاوم نمودن توده خاک با استفاده از دوختن توده خاک توسط مهارهاي کششي فولادي Nail با فواصل نزديک به يکديگر مي باشد.

استفاده از اين روش موجب:

افزايش مقاومت برشي توده خاک مي گردد.

محدود نمودن و تحت کنترل در آوردن تغيير مکانهاي خاک در اثر افزايش مقاومت برشي در سطح لغزش Slid بدليل افزايش نيروي قائم مي شود.

باعث کاهش نيروي لغزش در سطح گسيختگي و لغزشي مي شود.

بايد توجه داشت کليه سطوح ترانشه هاي حفاري شده که توسط نيلينگ بايستي مسلح شوندبا استفاده از شبکه مش و شاتکريت ابتدا حفاظت شده و سپس سيستم نيلينگ روي آنها اجرا مي شوند.

 

کاربرد نيلينگ در پروژه هاي عمراني

پايداري ترانشه ها در احداث بزرگراه ها و راه آهن ها.

پايداري جداره تونلها وسازه هاي زير زميني.

پايدار سازي و حفاظت گود در سازه هاي مناطق شهري، ساختمانهاي مجاور گود، ايستگاه هاي زير زميني مترو و...

پايدار سازي کوله هاي مجاور پل ها در زمين هاي سست و ريزشي.

مهار کششي نيلينگ معمولا از آرماتورهاي فولادي با قطر 20 الي 40 ميليمتر و با حدتسليم 420 الي 500 نيوتن بر ميليمتر مربع استفاده مي شوند که درون يک چال حفاري شده با قطر 76 الي 150 ميليمتر قرارگرفته و دور آن درون چال تزريق مي گردد. فواصل بين مهارهاي کششي در حدود 1 الي 2 متر مي باشد و طول آنها نيز در حدود 70 الي 100 درصد ارتفاع گود مي باشد و حداقل شيب نسبت به افق حدودا 15 درجه مي باشد.

 

بايد توجه داشت که رويه شاتکريت شده روي ترانشه هاي حفاري شده نقش سازه اي نداشته اما مي توان جهت اطمينان براي پايداري موقت خاک بين مهارها استفاده نمود.

 

 

 

مراحل اجراي سيستم نيلينگ (Nailing)

مطابق با شکل مراحل اجراي نيلينگ بصورت شماتيک نشان داده شده است .

 

 

گودبرداري در مرحله اول ترانشه و يا گود و ايجاد پله بعدي عمليات.

حفاري چال جهت نصب مهار کششي Nail.

قراردادن آرماتور داخل چال و تزريق چال.

اجراي سيستم زهکشي و اجراي شاتکريت جداره و نصب ضخامت فولادي.

گودبرداري مرحله بعدي ترانشه و يا گود و ايجاد پله هاي بعدي علميات.

اجراي پوشش شاتکريت نهايي پس از اتمام آخرين مرحله حفاري.

اصول طراحي نيلينگ (Nailing)

مراحل طراحي سيستم نيلينگ مطابق زير است:

هندسه سازه مشخص گردد.

عمق و زاويه شيب خاکبرداري مشخص گردد.

بارگذاري و سربار بارهاي وارده به Nail و موقعيت سطح افزايش تخمين زده شود.

انتخاب نوع آرماتور شامل: سطح مقطع، طول و فاصله از يکديگر و در هر تراز مقاومت موضعي آنها تضمين گردد تا مقاومت از نظر استحکام و ظرفيت چسبندگي براي تحمل نيروها تخمين زده شده و با ضريب اطمينان مناسب و قابل قبول کنترل شوند.

پايداري کل سازه نگهدارنده و خاک اطراف آن در زمان حفاري گود و ايجاد پله هاي حفاري و بررسي و کنترل ضريب اطمينان قابل قبول.

تخمين نيروهاي وارده بر صفحه فولادي Bearing Plate

در نظر گرفتن سطح پيزومتريک آبهاي زير زميني و لحاظ نمودن سيستم زهکش

نتيجه گيري

استفاده از روش نيلينگ بعنوان يک سيستم حفاظت جداره ترانشه و گود در مناطق شهري و فضاهاي محدود بسيار کارا بوده و بدليل امکان همزماني اجرا در چند جبهه کاري از سرعت خوبي برخوردار مي باشد و با توجه به درجه پايداري امکان اجراي گود قائم وجود داشته و همچنين در انواع شرايط خاک، اجراي آن امکان پذير مي باشد که مهمترين ويژگي اين روش محسوب مي شود و براي سازه هاي زير زميني بخصوص در فضاي هاي محدود شهري مانند ايستگاه هاي مترو مناسب مي باشد.

 


برچسب‌ها: مرتبط با مهندسی عمران, ایمنی
[ چهارشنبه پانزدهم تیر 1390 ] [ 1:43 ] [ سید هادی موسوی نژاد ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره سايت

کارشناس ارشد مهندسی عمران-راه وترابری هستم
امیدوارم مطالب این سایت مفید باشد.
امکانات وب